Glosarium R

[ Kembali ke Glosarium ]

Arti kata awalan “R” ;
ra : dari kata ora; tidak
rabasa : merebut, menyerbu
rabi : nikah; suami istri
rabuk : pupuk
racak : sama, sejajar
racana : bencana, gangguan
racik : racik, ramu
racun : racun
rada : agak
radan : sedikit agak
rada-rudu : bertengkar, berkelahi
radèn : raden, gelar bangsawan
radi : agak
radin : rata
raditya : matahari
radon : membiak, meluas
radosan : jalan
radyan : gelar bangsawan
raga sukma : badan jiwa
raga wanda : melepaskan nyawa dari badan
raga : badan, tubuh
ragab : serang
ragad : biaya, ongkos
ragah : lahab, rakus
ragaini : bunga ragaini
ragana : kasmaran, jatuh cinta
ragang : kerangka
ragasan : kerangka, tulang belulang
ragil : bungsu
ragu : ragu, bimbang
ragum : tali, sesuai
ragu-ragu : ragu-ragu, bimbang
rah : darah
rahab : rahap, doyan
rahadèn : gelar bangsawan
rahadyan : gelar bangsawan
rahajeng : selamat, sehat
rahap : nikmat (untuk makanan)
raharja : selamat, sejahtera
rahayu : selamat, sejahtera
rahuru : huru-hara, kekacauan
rai : muka, wajah
raina : siang hari
raisa : tidak bisa
raja amal : harta, kekayaan
raja brana : harta, kekayaan
raja darbé : harta, kekayaan
raja duwé : harta, kekayaan
raja kaputran : pakaian pengantin putra
raja kaputrèn : pakaian pengantin putri
raja kaya : simpanan kekayaan
raja panganggo : suka berdandan
raja pati : pembunuhan massal
raja patni : permaisuri
raja pèni : emas, logam mulia
raja singa : penyakit kelamin, syphilis
raja tatu : luka parah
raja : raja
rajag : bocor banyak sekali
rajah tamah : keserakahan, keinginan
rajah : rajah, tulisan bermantra
rajang : mis, potong
rajata : rusak, hancur
rajeg wesi : pagar besi
rajeg : pagar
rajin : rajin, tekun
rajun : nama tumbuhan
rajungan : sebangsa kepiting
rajut : rajut, anyam
rak : rak
raka : kakak
rakatha : ketam
raké : pembesar, penguasa daerah
raket : dekat, akrab
rakèt : raket; peralatan bulutangkis
raketan : dekat sekali, akrab
raki : pembesar, penguasa daerah
rakit : rakit
rakitan : rakitan, karangan
rakmi : batin, tabiat, perangai
rakryan : rakai, penguasa suatu wilayah
raksa : juga, rawat
raksaka : penjaga, cara menjaga, penjagaan
raksasa : raksasa
raksasi : raksasa perempuan
rakta : merah
rakyan : penguasa suatu wilayah
rakyana : penguasa suatu wilayah
ram : ranting-ranting kayu untuk membendung empang
rama : bapak, ayah
ramak : bapak, ayah
ramal : ramal, duga, tebak
ramat : rahmat, anugrah; sarang labah-labah
rambah : rambah, jamah
rambak : rambak, kulit kering
ramban : memetik sayuran
rambana : dengan giat, sekuat tenaga
rambang : pangkat, perkalian yang faktornya sama
rambas : rembas
rambat : rambat, menjulur
rambeh : mengalir
rambon : bau-bauan
rambu : rambu, tanda
rambut : rambut
rambutan : buah rambutan
ramé : ramai
rames : rames, aduk, campur
rami : rami, jenis tali platuk
ramon : ramuan
rampak : sama tinggi, rampak
rampaka : karangan, susunan
rampal : rompong, tanggal
rampang : kayu melintang pada pedati
rampas : rampas
rampet : rapat, tutup, buntu
ramping : ramping, langsing
rampung : rampung, selesai
ramu : ramu, racik
ramya : ramai, meriah
rana : kesana
ranangga : peperangan, pertempuran
rananggana : peperangan, pertempuran
rancag : goncang, lekas, praktis
rancakan : ranting-ranting pepohonan
rancana : rencana
rancang : rancang, rencana
rancari : sedih, haru
randha drengis : nama padi
randha kèli : nama corak batikan
randha kisi : janda yang punya anak laki-laki
randha kuning : tanah keramat
randha maya : nama corak tenunan
randha menggala : nama gendhing
randha nunut : nama gendhing
randha royal : jenis makanan
randha semaya : nama corak tenunan
randha : janda
randhat : pelan, tersendat, tak lancar
randhu : randu, jenis tanaman
ranéh : tiada lagi, sudah habis
rang : tingkatan, pangkat; gatal-gatal dikaki karena telur cacing
rangah : gigi yang kuat
rangas : rayap, anai-anai
rangdha : janda, baku
rangen : gatal-gatal pada kaki karena cacing
rangga : nama pangkat pamong praja
ranggah : beranggah, bercabangcabang
ranggèh : kayuh, rangkul, jangkau
ranggèn : rumah panggung yang tinggi
ranggi : nama pangkat dalam pamong praja
ranggitan : nama tumbuhan
ranggon : tempat kera
rangka : rangka, tiang, pengokoh
rangkab : tutup pelana, tenda
rangkad : kawin lari
rangkah : wilayah
rangkang : melata
rangkèn : sajian, hidangan, jamuan
rangkep : rangkap, dobel
rangkèt : rangket
rangkul : peluk
ranjang : ranjang, tempat tidur
ranju : ranjau
ranta : ronta, meronta, sakit hati
rantab : rapi, berjajar
rantan : terurai, terlepas
rantang : rantang
rantas : selesai, rampung
ranté : rantai, terali
ranten : menunggu, menanti
ranti : tunggu, nanti
ranu : air, kolam
raos : rasa
rapah : ranting yang berkaparan di tanah
rapak : daun tebu kering; proses administrasi pernikahan
rapaya : ketinggalan
rapet : rapat, sempit
rapi : rapi
rapu : rayu, bujuk
rapuh : rapuh
rara : rara, gelar perempuan, gadis
rarahan : sampah
raras kawibawan : menikmati kewibawaan
raras : indah, nyaman, enak
raré : anak
rarem : istirahat, damai, tenang
rari : adik
raryan : berhenti
rarywan : berhenti
rasa pangrasa : tentang perasaan
rasa rumangsa : perasaan tahu diri
rasa : rasa
rasamala : nama pohon
rasamulya : rasa mulia
rasana : indah
rasan-rasan : gosip
rasarisi : tidak senang hatinya
rasatala : dasar bumi
rasé : jenis musang, serigala
raseksa : raksasa
raseksi : raksasa
rasika : penuh rasa puas, orgasme
rasmi : keindahan, cahaya, menyedapkan mata
rasuk : masuk, memakai
rasukan : busana, pakaian
raswa : rasa, rahasia, air mani
rat : dunia, jagat
rata : rata; kereta
ratan : jalan
ratangga : roda, kereta
ratap : meratap, berkeluh-kesah; berjajar, berderet
rati : bulan
ratih : bulan
ratna : emas, intan
ratri : malam
ratu : raja, ratu
ratum : taruk tebu
ratus : bumbu merokok, dupa
raup : raup, ambil
raut : raut, wajah, muka
rawa : rawa
rawaja : naga, ular
rawan : rawan, berpotensi untuk perusahaan
rawasa : rusak
rawat : rawat, pelihara, asuh
rawé : rawe, jenis tumbuhan
rawi : rawa rawang, paya
rawik : compang-camping
rawikara : sinar matahari
rawing : luka-luka, rompei-rompei
rawis : kumis, di-; diiris-iris, dirajang-rajang
rawit : cabai rawit
rawon : rawon, jenis bumbu
rawuh : datang, hadir
rawun : sawah dedaunan
raya : raya, besar
rayagung : besar sekali
rayah : rayah, keroyok, rebut
rayap : rayap, jenis hewan pemakan kayu
rayat : rakyat
rayi : adik
rayung : daerah sekeliling benteng istana
rayungan : potongan tebu yang akan ditanam
rebab : rebab, bagian alat gamelan
rebah : roboh, jatuh
rebat : rebut, keroyok
rebut bener : berebut kebenaran
rebut cukup : asal cukup, seperlunya
rebut dhisik : saling mendahului
rebut ducung : berebut mendahului
rebut seneng : bersenangsenang
rebut unggul : bersaing mutu
rebut urip : bersaing hidup
rebut : rebut, keroyok
rebyek : banyak tambahan pekerjaan yang kurang perlu
reca : arca, patung
rècèh : receh; uang recehan
reda : gemar beranak
redana : uang, harta
redhem : redam, dingin, reda, sejuk
redi : gunung, bukit
rega : harga; harta
reged : kotor
regejegan : bertengkar, berselisih
regeng : meriah, wibawa
regi : harga
régol : gapura, pintu gerbang
regu : regu, kelompok
regudug : bergerak bersamaan
rèh : memerintah
reja : ramai, meriah
rèjèng : batu barang diperbukitan
réjog : timpang, pincang
réka : usaha, upaya
rékadaya : daya upaya, usaha
rekaos : sengsara, sulit
rekasa : sengsara, sulit, banyak kesulitan
reksa : pelihara
reksabumi : menjaga bumi
reksasa : raksasa
reksasi : raksasa
reksi : jaga, rawat
rekta : putih
rekyana : gelar pejabat kraton
réma : rambut
rémah : tempat, rumah
remak rempu : hancur lebur
remak : remuk, hancur
rembag : rembug, pembicaraan, musyawarah
rembaka : berkembang
rembaya : perahu kecil, sampan
remben : lambat, pelan
rembeng : genang, rendam
rembug : rembuk, pembicaraan, musyawarah
rembulan : bulan
rembus : rembes, tembus kiriman barang beserta surat tagihan
rèmèh : sepele
remen : senang, gembira
remeng-remeng : samar/remang-remang
remes : remas
rempah : rempah, lauk pauk
rempak : remuk, rusak
rempaka : mengarang, menyusun, merangkai
rempela : ampela
rempu : remuk, hancur-luluh
remuk : remuk
remu-remu : menguning, mulai masak (buah)
remus : marah, gigit
réna : ibu
rena : senang, gembira
rencah : bencah, belah
rencaka : susah, sedih
rencakan : kayu bakar
réncang laré : kawan anak
réncang : kawan, teman
rencang : sembuh setelah melahiran
rèncèk : kayu bakar, ranting-ranting
rencem : rendam, benam
réncog : pincang, timpang
rénda : renda-renda
rèndèng : batang kedelai
rendhah : rendah
rendheng : musim penghujan
réné : sini; kesini
rénéo : sini; kesini
rengat : rayap, anai-anai
renget : kutu pemakan kertas
rengga : hiasan
renggang : renggang, senggang
renggut : renggut, ambil
rengka : retak pada tanah
rengkah : bengkah
rengkik : jenis ikan
rengkuh : rengkuh, rangkul
rengu : marah, sakit hati
rèni : perempuan
rènten : siang; bunga (uang)
rèntèng : renteng, jejer
rep : diam, tenang
repa : rayu, bujuk
répo : jompo, keriput
répoh : jompo, keriput
répot : repot, sibuk
repot : lapor; dilaporkan
rereb : diam, sunyi
rèrèh : reda, berhenti jabatan
rerem : diam, berhenti
rèrèn : istirahat
reres : benar,betul
reridhu : godaan/halangan
resah : resak, gelisah
resak : rusak, hancur
rese : ikan asin (gereh)
reseh : kotor; sampah
resek : kotor karena bendabenda tak terpakai
resep : senang
resi : pendita, brahmana
resik : bersih
respati : hari Kamis
restu : doa/ridho/diijinkan
reta : putih
rété : anak buaya
retna : emas, logam mulia
réwanda : kera
réwang : teman, pembantu
réyog : kesenian reog
réyon : rayon, daerah
ri saksana : lantai, pada ketika itu
ri : adik; hari; di-
riba : riba
ribed : repot
ribet : banyak hambatan
ribut : ribut, gaduh
ricik : ricik, berguyuran
ridhu : geger, huru-hara; godaan, halangan
rigen : cekatan, trampil
rigma : rambut
rigol : pintu gerbang
riguh : enggan, segan
rikala : ketika, pada saat
rikat : cepat
rikma : rambut
rikuh : segan, sulit, sungkan
rimang : banjir; melimpah
rimba : rimba, hutan
rimbag : cetakan; bentuk kata
rimbang : membersihkan mata dg dikedip-kedipkan di air
rimpang : akar yang mengembang
rimuk : rayu, bujuk
rina : siang hari
rina-rina : siang, simpan
rinci : rinci detail
rindhik : pelan, lambat
rinèh : sabar, reda
ringa : kira
ringan : ringan, mudah
ringas : ganas, beringas
ringga : ragu-ragu karena takut
ringgit : mata uang; wayang
ringgit wacucal : pentas wayang kulit
ringi : dengar
ringin : pohon beringin
ringkel : hari yang tidak baik menurut perhitungan
ringkes : ringkas, singkat
ringkih : lemah, tak kuat
ringkuk : ringkuk, badan melingkar
ringkus : ringkus, tangkap
rini : perempuan, putri
rinjing : wadah dari bambu
rintang : rintang, halangan
rinten : siang hari
rintih : merintih
rintip : berderet-deret
rinto : tidak berdaya karena sakit
ripta : cipta, buat
ripu : musuh, lawan
ririh : pelan, lamban
riris : gerimis, rintik-rintik
ris : perlahan-lahan, halus
risak : rusak
risang : sang, si
risi : geli, kikuk
risig : bersih, cemerlang
risih : risih, tak enak
ritang : yang
riwana wulung : nama pohon
riwa-riwa : malu-malu, pura-pura
riwayat : riwayat, kisah
riweng : putus asa, hilang akal
riwil : rewel
riwit : cabe rawit
riya : riya, pamer
riyak : dahak
riyaya : hari raya, lebaran
riyin : dulu, dahulu
riyom : rindang, teduh, sejuk
riyuh : riuh, membahana
rob : pasang, banjir, menggenang
rodha : roda, lingkaran
rodra : buas, marah sekali, menakutan
roga : badan, tubuh
rogadi : penyakit
rogi : rugi, sakit
rogoh : rogoh, ambil
roh : ruh, arwah
rohani : ruhani
rohara : prahara, geger
rohot : buruk, rusak
rolas : 12, dua belas
rolikur : 22, dua puluh dua
rombak : rombak, ubah, berubah
rombong : rombong
rombongan : kelompok, grup
ron : daun
roncé : ronce, untaian, rangkaian
rondé : ronde; jeda dalam pertandingan tinju
rondha : ronda, jaga
rondhé : minuman dari jahe
rondho : janda
rong atus : 200, dua ratus
rong ewu : 2000, dua ribu
rong puluh : 20, dua puluh
rong : rongga, bolongan ditanah
rongèh : lincah
ronggèng : penari kesenian ronggeng
rongkob : lebat daunnya
rongkong : kerangka
rono : ke situ
roro : dua
ros : ruas
rosa : kuat, kokoh
rosan : kekuatan; tebu, bambu
rota : kuda, andong
rotan : rotan
rowa : tidak rapi
rowang : pembantu, kawan
royal : berlebih-lebihan; melebihi batas dalam hal makanan, uang
royo : hijau
ru : panah; sakit
rubaya : saya, aku, -ku
rubed : ribet, rumit, sulit
rubéda : halangan, rintangan
rucuh : kelapa muda yang dikerok di campur airnya dan ditambah gula Jawa
ruda pari peksa : memaksa
ruda peksa : paksa, perkosa
rudah : susah, sedih
rudatin : sedih, susah
rudatos : sedih, susah
rudira : darah
rudita : susah, sedih
ruditya : susah, sedih
rugi : rugi
rugol : jatuh, luruh
ruhara : geger, huru-hara
ruhun : dulu, dahulu
ruhur : luhur, tinggi, agung
rujak : makanan yang terdiri dari berbagai macam buah dengan bumbu yangpedas
ruji : jari
rujit : koyak-moyak, sedih, haru
ruju : bungsu
rujuk : bersatu lagi
rukem : buah-buahan
ruket : roket
rukma : emas
rukmi : emas
rukon : rukun, sehati
ruksa : rusak, buruk, hancur
rukti : rawat, pelihara
rukuh : mukena
rukun gawé : kerja bakti
rukun : bersatu
rum : harum, wangi
rumab : sakit demam, kambu
rumah : rumah
rumangsa : merasa dalam hati
rumaos : rumangsa
rumat : merawat, memelihara
rumeksa : menjaga
rumiyin : dulu, dahulu
rumpak : sumpek, sempit
rumpaka : menyarang
rumpuk : rumpuk, membakar
rumpung : campung, rampung
rumput : rumput
rumuhun : dulu, dahulu
runa : rusak, rintangan
rundha : meronda, berjaga
rundhuk : merunduk
runggéan : bulir
runggut : rimbun, rindang
rungkat : pohon yang roboh dengan akarnya terangkat keluar dari tanah
rungrum : mabuk cinta
rungseb : sulit dilalui, medannya sulit
rungseg : ringsek
rungsit : berbahaya, sulit dilalui, gaib
rungu : dengar
runtik atiné : sakit hati
runtik : kecewa, sakit hati
runtuh : runtuh, gugur
runtung : runtung, pergi bersama
runtut : runtut, urut
runtyaka : sakit hati, marah
runut : urut dan serasi
rupa candra : beranjak bulan
rupa : rupa, bentuk, wujud
rupak : sempit
rupaka : mengarang
rupa-rupa : bermacam-macam
rupi : wajah, rupa
rupini : cantik, molek, rupawan
ruruh : pelan, kalem
rusak : rusak
rusiya : rahasia
rusuh : rusuh
ruwat : ruwat, membebaskan, menyucikan; buang sial

[< Glosarium P] , [Glosarium S >]

Advertisements