Glosarium J

[ Kembali ke Glosarium ]

Arti kata awalan “J” ;
jabang : anak, bayi
jabang bayi : bayi yang baru lahir
jabat : menjabat
jabat asta : jabat tangan; bersalaman
jabat tangan : jabat tangan; bersalaman
jabatan : jabatan, kedudukan
jabel : cabut, tarik; membatalkan
jabut : cabut
jadah : juadah, jenis makanan dari beras ketan
jadhel : diminta kembali
jadhem : jadam
jadhi : kuali besar
jaé : jahe
jaga : berjaga; rawat; pelihara
jagabaya : pamong desa urusan keamanan
jagabengi : jaga malam
jagad : dunia, alam semesta
jagakarya : prajurit, tentara
jagakersa : pegawai
jagakno (di-) : sangat diharapkan
jagal : jagal, tukang potong hewan
jagamalem : jaga malam
jagan : persediaan
jagana : buritan
jagang : jagang, pengokoh
jagapraja : menjaga istana
jagapura : menjaga pura, tempat suci
jagaripu : nama ikan
jagaruna : cadangan
jagasatru : menjaga musuh
jagasura : nama kesatuan prajurit kraton
jagat : dunia, alam semesta
jagat cilik : jagat kecil, tubuh manusia
jagat gedhe : jagat besar, alam semesta
jagat karana : asal muasal dunia
jagat nata : penata dunia
jagat pramudita : kebahagiaan
jagat pratingkah : pengatur dunia
jagat raya : jagat raya
jagat saksana : penjaga, pemimpin dunia
jagawèsthi : polisi
jagi : menjaga
jagir : anak kerbau jantan
jago : ayam jantan; calon
jagong : jagongan; duduk-duduk sambil ngobrol, biasanya pada orang yang punya hajatan
jagra : bangun
jagrag : kuda-kuda
jagul : tongkat penyangga
jagung : jagung
jagur : demuk
jahat : jahat
jail : jahil
jaja : dada
jajabang mawinga-winga : marah besar hingga wajahnya merah
jajag : menjajagi, mencoba, menduga
jajah : menjajah; telah bepergian ke berbagai pelosok
jajal : coba
jajan : jajan, kue
jajang : bambu
jajap : dapat
jajar : jajar, sejajar
jaka : jejaka, bujang
jaka bèlèk : nama rasi bintang
jaka bléro : nama burung
jaka bolot : nama padi
jaka jebug : bujang tua
jaka kumala kala : bujang kecil
jaka lara : istri/suami pertama
jaka sawur : nama rumput
jaka tuwa : nama rasi bintang
jaka wuru : nama burung
jaksa : jaksa, penuntut hukum
jala : jala; air
jalada : air, mendung
jaladara : mendung, awan
jaladhi : laut
jaladri : laut
jalaga : jelaga, tempat
jalak : nama burung
jalak ngoré : bentuk dapur keris
jalan : jalan
jalang : untaian padi; pelacur
jalanidhi : laut, samudra
jalantara : talang air
jalar : rambat
jalaran : sebab, karena
jalasa : duduk
jalatarangga : gelombang
jaler : pria, laki-laki
jali : nama tumbuh-tumbuhan sebangsa jagung
jalidra : orang hina
jaling : tulang di belakang pelipis
jalirih : tumbuhan poyang
jalma : manusia, orang
jalma manungsa : manusia, orang
jalmi : manusia
jalu : laki-laki; susuh; taji
jaludha : gading
jaluk : minta
jam : jam
jamah : jamah, sentuh, senggol
jamajuja : jaman dahulu
jamak : lumrah
jamala : pukul, memukul
jaman : zaman
jaman akhir : zaman akhir
jaman langgeng : zaman keabadian
jaman pati : zaman kematian
jaman ramé : zaman keramaian
jamang : jamang, perhiasan kepala
jamas : keramas
jamasan tosan aji : memandikan pusaka
jamba : melempar, membuang
jambak : menarik rambut
jambal (di-) : dipanggil langsung namanya
jamban : peturasan; kamar mandi; toilet
jambang : jambang
jambangan : jambangan, wadah air
jambé : pohon pinang
jambet : jambu
jamblang : nama buah, nama
jambon : warna merah jambu
jambor : campur
jambu : jambu
jambuka : anjing hutan, serigala
jambul : jambul, rambut di depan
jambunada : emas
jampeng : tuli, pekak
jampi : jamu, obat
jamprong : kelihatan gagah
jamu : jamu, obat
jamuga : akhirnya, kejadiannya
jamur : jamur, cendawan
jamus : aji, jimat
jan : memang, nyata; sungguh-sungguh
jana : manusia
janaloka : tempat manusia, dunia
janapada : alam dunia; budak, abdi
janapriya : dicintai oleh manusia
jandhu : sebangsa capung
jangan : sayur
jangan bening : sayur bening
jangar : rasa sakit dan panas di kepala
janges : hitam mengkilat
janget : tali dari kulit
jangga : leher
janggan : murid, siswa
janggar : terlalu tua
janggel : tongkol jagung
janggélan : nama rumput
jangget : lekat, melekat
janggir : anak kerbau jantan
janggitan : nama hantu
janggleng : biji jati atau tanaman jati yang masih kecil
janggut : dagu
jangji : janji
jangka : jangka, ramal; alat untuk membuat lingkaran
jangkah : jangkah, langkah
jangkang : nama buah
jangkar : jangkar, sauh; memanggil nama, tanpa sebutan penghormatan
jangkep : lengkap, sempurna
jangkrik : jangkrik
jangkung : badan kurus dan tinggi
janglar : retak, lekah
janglaran : sebab, karena
jangleng : biji atau bibit pohon jati
janglot : nama tumbuh-tumbuhan
janguk : duduk menganggur
jangur : mengatur rangka rumah; berdiri dan diam saja
janji : janji
janma : manusia, orang
jantaka : celaka, sengsara
jantar : retak, merekah
jantèn : atap perahu
janten : jagung muda
janti : nama pohon
janton : ramuan, rempah-rempah
jantra : tujuan, kemauan, kehendak
jantrung : termenung-menung
jantu : obat, ramuan
jantung : jantung
jantur : menceritakan, melukiskan
janu : tuba
janur : janur, daun kelapa yang masih kuning
janur gunung : aren, pohon aren
japa : mantra
japa mantra : mantra magis
japa yoga : puja, samadi
japana : nama daun
japi : mantera
japit : jepit, apit
jar : kata
jara : tua
jarah : jarah, direbut dengan paksa
jarak : cari perkara; nama tumbuhan
jaran : kuda
jaran dawuk : nama rasi bintang
jaran dhawuk : kuda yang bulunya campur hitam putih
jaran goyang : mantra pengasihan
jaran képang : kuda-kudaan dari kepang untuk pertunjukan/permainan
jaran panolèh : mantra untuk mendapat kekayaan
jarang : air yang sudah dimasak
jarapah : jerapah, nama binatang
jaratan : kuburan, makam
jaré : katanya
jarem : bengkak; tuam
jaréné : katanya
jari : jari-jari; jaring kecil
jariji : jari-jari
jarik : kain panjang untuk pakaian wanita adat jawa
jaring : jaring
jarit : kain sarung untuk wanita
jarit amba : kain jarik yang lebar
jarit ciyut : kain jarik yang sempit
jarit kadèn : kain yang sempit panjang, selendang
jarké : biarkan
jaroh : sudah akrab
jarong : nama pohon
jarot : kuat, kekar, kokoh
jaruh : sudah akrab, diketahui orang
jarum : jarum
jarupih : tangkai daun pisang
jarwa : cerita, terjemah
jarwa dosok : terjemahan dengan model akronim
jarwa suta : terjemahan dengan model akronim
jarwi : terjemahan, mengerti
jasa : jasa
jasem : nama pohon
jata : api menyala
jatah : jatah
jatarupa : emas
jatha : rambut
jathadhara : rambut gimbal
jathara : perut
jathil : kuda lumping, seni jathilan
jathilan : tarian kuda kepang
jati : pohon jati; sejati, nyata, sungguh
jati ngarang : pohon jati yang tumbuh padat
jatmika : jatmika, penuh sopan santun
jatoh : jatuh
jatos : pohon jati; sejati
jatosipun : sesungguhnya, senyatanya
jatu : ramuan, rempah-rempah
jatuh : jatuh
jatukrama : jodoh
jatukrami : jodoh
jauh : jauh
jauk (n-) : meminta
jaul : menagih hutang
jawa : jawa; bertanggung jawab; tahu kewajibannya; pulau jawa, budaya jawa, orang jawa
jawa dwipa : pulau jawa
jawa kulon : jawa barat
jawa tengah : jawa tengah
jawa wetan : jawa timur
jawab : jawab
jawadwipa : pulau jawa
jawah : hujan
jawan : nama rumput
jawar : nama pohon
jawara : juara
jawat : jabat; ganggu, godha (antara pria dan wanita)
jawat asta : berjabat tangan
jawata : dewa
jaweh : hujan
jawès : rambut di bawah bibir
jawi : jawa
jawi kilen : jawa barat
jawi tengah : jawa tengah
jawi wetan : jawa timur
jawil : sentuh, senggol
jaya : jaya; menang
jaya kawijayan : kemenangan
jaya merta : bisa, mampu
jaya mrata : wudhu; tanpa tanding
jaya wijayanti : kemenangan
jayandaru : wahyu; kemenangan; nama pohon beringin di alunalun keraton
jayantaka : nama dewa
jayantara : nama dewa
jayanti : nama pohon
jayèng (jaya + ing) : menang di dalam …
jayèng astra : nama kesatuan prajurit kraton
jayèng katong : minyak yang menyebabkan dapat melihat makhluk halus yang biasa dipakai raja-raja
jayèng sekar : nama kesatuan prajurit kraton
jayèngan : tempat jamuan, tempat mengobrol bagi tamu; abdi pengantar minuman
: ungkapan penekan, demikian, begitu, katanya
jebad : jenis minyak
jebag : jebak, jebakan untuk burung, tikus dll
jèbèh : ujung ikat kepala
jebèng : buyung, angger, panggilan untuk anak
jebod : rusak
jebol : jebol, rusak
jebug : biji buah pinang
jebul : muncul; ternyata, tak tahunya
jedeng : mati, mampus
jedhing : kamar mandi
jedhog : mekar, mengembang
jedhol : cabut, tarik
jédhor : bedug
jedhot : meletus
jedhur : suara kendang besar
jèdi : kawah
jeg (ajeg) : biasa
jegal : menjegal, mengganjal
jégang : duduk dengan satu kaki tidak menumpu
jegog : salak (anjing)
jegur : terjun ke dalam air
jejeg : tegak; tendang
jejer : babak/episode adegan dalam pagelaran wayang
jèjèr : bersanding, bersebelahan; berdampingan
jèjèr wayang : berjajar-jajar seperti wayang
jejuluk : panggilan, sebutan
jeksa : jaksa, penuntut hukum
jekut (anyep -) : dingin sekali
jelag : makan, menipu
jelak : segera, dengan cepat
jelèh : bosan
jelih : teriak
jelma : menjelma, reinkarnasi, menitis
jélung : bermain petak umpet
jélung èdèr : bermain petak umpet
jélung umpet : petak umpet
jembak : sayur yang tumbuh di tempat becek
jembangan : jambangan, tempayan
jembar : luas
jembar dhadhané : sangat sabar
jembar kawruhé : banyak ilmu
jembar kuburé : diampuni dosa-dosanya
jembar polatané : pintar
jembar segarané : mudah memberi maaf
jembaran : belanga ceper
jembatan : jembatan
jembrak : rambut yang gondrong dan berdiri
jèmbrèng : buka lebar (untuk kain, kertas, dsb.)
jembut : rambut kemaluan
jemèk : becek
jempalik : terguling ke arah berlawanan
jempalitan : berguling-guling (koprol); jungkir balik
jempana : tandu, kereta
jemparing : panah
jempina : bayi prematur; nama tumbuhan
jempiring : cangkul tanpa tangkai
jempol : ibu jari
jemuwah : jumat
jenak : betah, tahan, tenang, jinak
jenang : jenang, bubur
jenar : kuning
jenaté : almarhum
jené : kuning
jeneng : nama, identitas
jeneng cilik : nama kecil
jeneng tuwa : nama tua
jeng (ajeng) : sebutan untuk putri, ayu
jengandika : paduka, anda, kamu
jenggama : hidup, kehidupan
jenggan : murid, abdi, siswa
jenggèlèk : bangkit secara tiba-tiba
jenggong : salak (anjing)
jénggot : jenggot, rambut di dagu
jénggot wesi : nama tumbuhan
jengkar : pergi, keluar; pindah, meninggalkan tempat
jèngkèl : jengkel
jengking : tungging
jengkol : jering
jèngkol : nama buah sayur
jengku : lutut
jenthik : kelingking
jentrung : menyesal
jentung : merenung, diam sambil berpikir
jenu : tuba
jepat : mencungkit
jepit : jepit, apit
jeplak : membuka dengan cepat
jeram : jeruk
jèrèng : juling; jemur
jerit : jerit
jernih : jernih, bening, jelas
jero : dalam, mendalam
jeroan : bagian dalam
jerohan : isi perut
jeron beteng : bagian dalam beteng
jeruk : jeruk; limau
jerum : menderum (sapi, kerbau, dll)
jethungan : petak umpet
jetmika : jatmika, penuh sopan santun
jewawut : jewawut, sekoi
jèwèr : ditarik telinganya
ji : satu; raja
jidhor : beduk, kendang besar
jiha : jiwa, nyawa
jilat : menjilat
jilma : jelma
jimat : jimat
jimbun : tua renta
jimpit : mengambil sedikit
jimpitan : iuran rutin biasanya dalam bentuk beras dalam jumlah sedikit
jinantra : jentera, kincir air
jinem : tidur
jinem amrik : tempat tidur
jinem patani : tempat tidur
jinem rum : tempat tidur
jinem sekar : tempat tidur
jinem wangi : tempat tidur
jinis : jenis
jinten : jintan, daun bumbu
jirih : penakut
jiwa : jiwa, nyawa
jiwagra : jiwa raga, jasmani ruhani
jiwana : hidup, kehidupan
jiwandana : jenis tembang gedhe
jiwangga : jiwa raga, jasmani ruhani
jiwaretna : jenis tembang gedhe
jiwatma : jiwa, atma, ruh hidup
jiwit : cubit
jlamprong : anak istimewa, hebat
jlanthir : bagus, pemuda
jlèntrèh : jelaskan
jleput : hancur; lebur
jodhang : judang, kotak wadah makanan yang dipikul
jodho : jodoh; cocok; pasangan
jodhog : burung pemikat
jodhong : bakul besar, lodong
joglo : jenis rumah tradisional
jojoh : cucuk dengan benda tajam
jomplang : berat sebelah, tidak imbang
jompo : tua renta, jompo
jompong : daun jati
jondhang : judang, wadah makanan yang dipikul
jonggol : tanggungan
jonggrang : besar tinggi
jongkat : sisir rambut
jongos : jongos, tukang masak
jor-joran : bersaing biasanya tidak sehat dan cenderung mengarah ke arah pamer
jorok : dorong sampai jatuh
jothak : seteru; bermusuhan, tidak rukun
jra : tersiar di mana-mana
jrabang : merah, warna jangkrik
jragan : juragan
jragem : merah kehitaman
jrih : takut, kuatir
jriji : jari-jari
jrum : fitnah
jruman : memfitnah
jrumat : jerumat, dijahit
jubag : jompo, tua renta
jubar : gagal, urung, tidak jadi
jubrisa : abdi perempuan
jubriya : congkak, angkuh
judes : lekas marah dan suka membentak- bentak
jugag : besar, agung
jugruk : runtuh dalam skala besar (misalnya tebing)
juju : suap langsung ke dalam paruh
jujug : langsung menuju
jujul : kembalian, kelebihan
jujur : jujur, transparan, terus terang
jukung : perahu kecil, sampan
juluk : sebutan, nama
julung : buntu, serba terancam
julung caplok : anak yang lahir di waktu matahari terbenam
julung kembang : anak yang lahir di waktu matahari terbit
julung pujut : nama wuku dalam penanggalan jawa
julung pujut : nama wuku ke –15
julung sarap : anak yang lahir waktu matahari akan tenggelam
julung sungsang : anak yang lahir waktu matahari tegak (jam 12 siang)
julung wangi : nama wuku dalam penanggalan jawa, wuku ke-9
jum : pilihan, istimewa
jumadilakhir : nama bulan dalam penanggalan jawa
jumadilawal : nama bulan dalam penanggalan jawa
jumantara : langit, dirgantara
jumanten : zamrut
jumara : zamrut
jumawa : angkuh
jumbuh : bertemu, cocok (untuk pendapat, pemikiran)
jumbul : melompat karena kaget
jumed : menjalankan
jumeneng : berdiri, naik tahta
jumengglung : suara khas yang dihasilkan antara antan dan lesung, ini biasanya dilakukan dipedesaan saat proses menumbuk padi menjadi beras
jumlah : jumlah
jumpalik : berbalikan, jatuh tersungkur
jumpalitan : berguling-guling (koprol); jungkir balik
jumput : ambil
jumrah : biasa, lumrah
jumuk : ambil
jun : jun, jembangan, wadah air
jung : ukuran luas sawah (4 bahu)
junggel : terbalik
junggla : terlompat karena terkejut
jungjung : junjung
jungkat : sisir rambut
junjang : berat sebelah
junjunan : nama ikan
junjung : junjung, angkat
juntrung : arah, tujuan
jupuk : ambil
juragan : juragan, bos; majikan
jurang : jurang
jurang trebis : jurang yang curam
jurit : jurit, prajurit, bala tentara
juru : juru, tukang
juru basa : juru bahasa, penerjemah
juru demung : jenis tembang macapat
juru kebun : pekebun; penjaga kebun
juru kunci : juru kunci, penjaga kuburan
juru sungging : tukang lukis
juru tulis : juru tulis
jurug : ditimbun
juruh : cuka gula Jawa
jurung : dukung
jurus : jurus, kiat, taktik
jurusan : arah; bidang keilmuan
juwadah : juadah, jenis panganan
juwal : jual
juwara : juara, pemenang
juwarèh : bosan, jemu
juwata : dewa
juwawah : lebar mulutnya dan tebal bibirnya
juwawut : sekoi, jenis tanaman pangan
juwèh : suka membenci, gampang mencela
juwita : cantik, anggun; kehidupan

[< Glosarium I] , [Glosarium K >]

Advertisements