Glosarium C

[ Kembali ke Glosarium ]

Arti kata awalan “C” ;
cabar : urung, gagal, kandas, tak berhasil; kehilangan arti
cabé : nama rempah untuk jamu
cablaka : terus terang
cabol : pendek kecil
caca : cacat
cacad : cacat, difabel; cela
cacah : hitung, jumlah; rajang
cacah cucah : kacau, berantakan
cacah eri : jumlah banyaknya ikan
cacah jiwa : penghitungan jumlah penduduk
cacah molo : penghitungan jumlah rumah
cacah sawah : penghitungan luas sawah
cacah sirah : penghitungan jumlah penduduk
cacak : kakak; coba
cacakan : alat peracik tembakau
cacala : pemberitahuan, pemberitaan
cacat : cacat
cacing : cacing, jenis hewan tanah
cadama : rendah, hina
cadhong : terima; minta, menadahkan tangan; mohon; ransum
cagak : tiang, pilar; tongkat, penyangga
cahya : cahaya, sinar
caja : cipta, reka
cak : kakak, mas, panggilan kepada saudara laki-laki
cakalan : salah satu jenis ikan laut
cakar : kaki ayam atau burung
cakarwa : jenis burung belibis
cakep : cakap; dekap; syair
cakepan : lirik lagu
caket : dekat, mesra
cakil : nama wayang; lintah
cakot : gigit, kunyah
cakra : roda; lingkaran; senjata dalam pewayangan
cakra manggilingan : roda berputar
cakrabawa : mengira, menduga
cakradhara : penguasa daerah, bupati
cakrawala : batas angkasa dengan daratan, horizon
cakrawarti : menguasai dunia
cakrawati : menguasai dunia
caksana : bijak bestari
caksuh : mata, netra
caksusrawa : ular
cakul : jenis ikan
cakup : mencakup, memuat, mengambil secara acak dengan jumlah banyak
cala : pelita, penerang
calabéka : menjadi penghalang
cala-culu : seenaknya, semaunya;
calaina : buta, tak bisa melihat
calathu : bicara
calawadi : syak wasangka
calawenthah : seenaknya, tidak sopan
calita : geger, gempar
calon : calon, bakal
caluk : buah asam muda
calung : alat musik sejenis angklung
cam : renungan, pikiran
camah : hina, rendah
camana : bersuci, membersihkan
camara : pohon cemara; sambungan rambut palsu
camari : anjing
cambah : kecambah, tauge
camben : obat bius, candu
cambor : aduk, campur
cambuk : cambuk, cemeti, pecut
cambur : aduk, campur
camilan : makanan kecil
campah : hambar, tawar
campaka : bunga cempaka
campuh : bertempur, berperang
campur : campur, gaul
campur aduk : bercampur aduk
campur bawur : bercampur aduk, acak-acakan
campur sari : jenis musik kolaborasi tradisional dan modern
camra : anjing
cancala : gerak, getar
cancing : trengginas, terampil
cancut : menyingsingkan baju; siap untuk bekerja
cancut taliwanda : bersegera berangkat mengerjakan tugas
canda : syair, puisi
candaka : duta, utusan
candala : jahat
candha : marah, geram
candha birawa : merah yang dahsyat
candhak : pegang, genggam
candhala : tabiat kasar
candhala gati : kejam, keji, tabiat kasar
candhana : kayu cendana
candhang : menadah, telapak terbuka
candhet : cegah
candhi : candi, tempat pemujaan
candhik ala : senjakala, gurat merah di langit senja
candhik kala : semburat merah di langit pada saat senja hari
candhuk : temu, jumpa
candra : bulan; kiasan; pelukisan, pujian
candrama : bulan
candramawa : kucing yang hitam pekat
candrasa : jenis senjata, pedang
candrasangkala : sangkala yang berdasarkan pada perhitungan tahun bulan
candrasari : bulan
candrasasi : bulan
candrasengkala : tahun yang didasarkan pada peredaran bulan
candu : candu, madat
canéla : sandal, alas kaki
cangak : jenis burung bangau
canggah : neneknya nenek
canggal : pohon yang telah mati
canggèh : tangan usil, suka mengusik
cangkah : sandaran kaki; bercabang
cangkang : bungkus buah; kulit telur
cangkèl : keras kepala, kepala batu
cangkem : mulut, lesan
cangket : indah, elok, enak dipandang
cangking : bawa sebagai tambahan bawaan, jinjing, tenteng
cangkir : cangkir
cangklèk : jenis gendhing
cangkleng : menunggu lama
cangklong : pipa; pipa rokok; menyandang di bahu
cangkol : gantung, kait
cangkrama : bercengkerama
cangkrang : jenis cacar air; semut merah
cangkriman : teka-teki
cangkring : jenis pohon
cangkruk : duduk-duduk sambil ngrumpi
cangkul : cangkul
canik : tipe wajah kecil
canthaka : kurang ajar
canthas : keras, gesit, lincah; bicaranya lantang (untuk wanita)
canthèl : jenis tanaman palawija (jagung); menyangkut
cantheng : radang di jari, umumnya di ibu jari kaki akibat tertusuk kuku
canthik : ujung perahu depan/belakang
canthing : canting, alat untuk membatik
canthol : cantol, gantung, gandul, kait
canthuka : kodok
canthula : kurang ajar, tidak punya sopan santun
cantrik : siswa, santri di padepokan
cantya : mukti, mulia
caos : memberi, persembahan
cap : cap
cap dumuk : cap jempol
cap jempol : cap ibu jari
capa : busur
capah : tumit, kaki, alat jalan
capang : panjang kumis
capar : cambah, akar
caparu : cerana
cap-capan : tiruan dengan cap, cetakan
capeng : bertolak pinggang
capet-capet : lupa-lupa ingat, tahu sedikit
capil : topi petani, bentuknya bulat berujung runcing
caping : topi petani, bentuknya bulat berujung runcing dari anyaman bambu
capit : menjepit, mengapit
caplak : penyakit kulit
caplok : telan, makan
capuri : tembok, pagar dari batu
cara : cara; metode
cara balèn : jenis gendhing
cara bodhon : secara gampang, dibikin mudah
carak : alat untuk mencuci mulut kuda
caraka : utusan, duta, suruhan, wakil
carakan : bibit, calon, bakal
carana : perhiasan, pemandangan, pengayoman
carang : ranting bambu yang berduri
carangan : sempalan, tambahan
carat : ujung kendi, ceret
carat warsa : cleret tahun; petir angin
carek : dekat
carem : bermain cinta
cari : cari, usaha
carik : sekretaris desa; wakil kepala desa
caring : terang, panas
carita : cerita, kisah
cariyos : cerita, kisah
carma : kulit, belulang
carmin : cermin, kaca
caru : sesaji, suguhan
carub : campur
carub wor : campur baur, satu padu
caruk : ambil
carumuka : musuh
carup : raup
carya : teman, sahabat
caryan : terpesona
cata : hati, perasaan
catar : payung
catha : kreatif, banyak akal
cathak : lalat kuda; seenaknya, semaunya
cathèk : gigit, pagut; digigit binatang
cathèk gawèl : gigit, pagut
cathet : catat
cathil : ambil, jinjing
catho : belum mengerti
cathok : penjepit, ikat pinggang; tangkap; sambungan
cathok cawèl : suka mencela
cathok pélas : sekali pakai
cathuk : benturan dua benda kecil tapi keras
cathut : cabut, memalsu
cato : luka, babak belur
caton : tempurung yang berlubang
catra : pengayoman, payung
catratra : cakra, payung, songsong
catu : luka, lecet
catur : tutur kata, sabda, bicara, cakap; empat; permainan catur
catur muka : empat muka, empat wajah
caturan : pembicaraan, percakapan
cawad : aib, cacat
cawak : suka bicara keras
cawan : cawan, alas gelas
cawang : cabang, bibit; centang; menandai
cawar : gagal, kandas
cawé-cawé : turun tangan, ikut campur
cawèl : gigit, pagut
caweni : kain mori warna putih
cawet : cawat, celana dalam
cawik : cebok
cawil : gigit, pagut
cawiri : ukiran sulur-suluran
cawis : sedia, saji, siap
cawu : catur wulan, empat bulanan
cawuh : berulang-ulang, campurbaur
cawuk : menciduk; mengambil dengan cara menyendokkan tangan
caya : cahaya, perangai; pelindung, pengayom
caya murcaya : penghormatan
cebak : bersenggukan menangis
cebelèh : kurang cerah
ceblaka : terus terang, jujur
ceblok : ciblok; jatuh
cébol : kerdil, kecil pendek
cébol kepalang : tidak kecil dan tidak besar
cébong : berudu, anak katak
cebuk : hama tanaman kacang
cébuk : gayung
cebur : masuk ke dalam air
cecak : cicak
cecaya : cahaya, sinar
cécébucé : babak belur
ceced : cacad, cela
cècèg : sesuai, serasi
cecek : cicak
cècèkan : mudah dijalani; mencocokkan satu sama lain
cecel : hancur, remuk
cécémuwé : sendau gurau
cecep : sedot, hisap
cècèr : cecer, berjatuhan
cécok : bertengkar, konflik
céda : cela, cacat
cedhak : dekat, mesra
cédhal : cadel; tidak bisa mengucapkan bunyi tertentu dengan benar
cegah : cegah, hindar
cegat : hadang
cegèh : sesak nafas; trauma
cégoh : lahap, rakus
cegot : potong, putus, patah
ceguk : reguk, minum air
cegur : mencebur, masuk dalam air
cekak : pendek, pendek sekali; tidak mencukupi; ukurannya tidak memadai
cekak aos : padat berisi
cekakak : cekakakan, tertawa terbahak-bahak dengan keras
cekakik : ampas kopi ; sisa setelah diminum
cekap : cukup, selesai, rampung
cékas : memberi wasiat, pesan
cékat-cèket : segera, sepat
cekel : pegang, jabat, kendali; tangkap
cekel gawé : mempunyai pekerjaan
cèkèr : cakar, kaki unggas
ceket : menempel dengan kuat
cekikik : tertawa tertahan
ceking : kurus kering
cékoh : meludah
cékoh régoh : lahap
cekot : cekot-cekot ngilu
cela : cela, cacat
celak : dekat; penebal alis
celaka : celaka, musibah, halangan
celari : sutra celari
celathu : omong, bicara, berkata
celeb : celub, benam
celek : dekat, rapat
celempung : alat musik bagian dari gamelan
cèlèng : babi hutan
cèlèngan : tabungan; timbunan
celuk : panggil
celup : memasukkan ke dalam cairan
celurit : sejenis sabit, senjata tajam
cemani : hitam legam
cemara : pohon cemara; rambut palsu
cemawis : tersedia
cembuk : babi
cemburu : cemburu, curiga
cemèk : anak kambing
cemèng : anak kucing
cemeng : hitam; perasa, gampang menangis
cemer : cemar, kotor, rusuh
cemera : anjing
cemèt : gepeng, pipih karena tertimpa atau tertekan beban berat
cemet : tarik, seret
cemethi : cemeti, senjata
cemirik : anak anjing
cemok : sentuh, pegang, senggol
cemol : ambil, sentuh; cubit
cempa : pendek, singkat
cempaka : bunga cempaka
cempala : pemukul kotak untuk wayang
cempaluk : buah asam muda
cempé : anak kambing, gibas kecil
cempèd : pipih, gepeng
cempedhak : cempedak, sejenis nangka
cèmpèh : bakul kecil bundar wadah nasi
cempeh : tempe belum jadi
cemplang : tidak sedap, kurang pas; hambar, kurang bumbu
cemplon : makanan bulat-lonjong, dari singkong diparut, digoreng
cempluk : buncit, gendut, bundar; wadah
cemplung : cebur, benam; masuk (dalam cairan); memasukkan ke dalam air
cempol : sabut kelapa
cempuri : pagar tembok
cempurit : tangkai wayang
cempurung : anyaman bambu untuk menutup jenazah
cemung : kaleng
cemuru : kijang
cencang : ikat, belenggu
cencem : rendam, benam
cendeng : sanak saudara, famili
cendhak : pendek, rendah; singkat
cendhak umur : cepat mati, pendek umur
cendhala : jahat, kejam
cendhana : cendana, gaharu
cendhani : bambu kecil
cendhani raras : balai tempat istirahat
cendhèk : pendek, rendah
cendhéla : jendela
céndhol : cendol
cené : cela, cacat, aib
cenéla : alas kaki, sandal
cènèng : kaitan, hubungan
ceneng : sejenis bokor
cengèngèsan : sikap tidak serius dan melecehkan
cenggama : takut, kuatir
cenggami : takut, kuatir
cènggèr : hiasan pada kepala ayam
cengkah : tidak sefaham, beda pendapat, berlawanan
cengkal : kayu penyangga
cengkalangan : kayu pembalut roda (pedati)
cengkang : ukuran selebar ibu jari dan jari telunjuk yang dibentang
cengkar : cerai-berai, pisah; makar; tanah gersang, tidak subur
cengkaruk : bunga pohon randu
cengkèh : cengkeh
cengkih : cengkeh
cengkiling : suka memukul
cengkir : degan muda, buah kelapa yang masih sangat muda
céngkok : dialek, lagu; gaya
cengkok : tempat merajang tembakau
cengkorongan : pola, bentuk dasar, tidak detil; rancangan
céngli : sudah sepatutnya (semestinya); masuk akal; lurus hati; jujur
centhang : memanggul, mengangkat, memikul
cénthang : memberi tanda V
centhé : saron, jenis gamelan
cènthèl : cantel, bergantung
centhèng : suara melengking
centhuka : katak, kodok
centhula : semaunya, tidak sopan
centhung : cabang rambut
cepak : dekat, hampir, nyaris; sedia
cepak rejeki : mudah mencari rizki
cepaka : bunga cempaka
cepak-cepak : siap-siap
cepaplak : terbentang, terbaring
cepedhak : sejenis buah nangka
cepeng : tangkap, pegang
cepèr : rata
cepet : cepat, lekas
ceplus : gigit (untuk cabai)
cepuk : wadah kecil, biasanya untuk menyimpan perhiasan
cepuri : tembok, pagar batu
cerak : dekat
cerdik : pandai, cermat
céré : asli, tulus; kecoa
céré gancèt : jenis rumah tradisional
cerek : tanda bunyi “re” pada aksara jawa
cèrèt : cerek
ceret : tanda baca dalam huruf jawa
ceriwis : banyak bicara
cerma : kulit, belulang
cermin : cermin, kaca, pengilon
cèt bang : peluru api
cetha : jelas, terang
cethak : langit-langit mulut; lanjut
cethèk : dangkal
cethèn : cambuk, cemeti, pecu
cèthi : pembantu wanita
cethik : menyalakan, menghidupkan
cethil : pelit; ambil sedikit dengan cepat
cething : bakul yang kecil, tumbu, tempat nasi
cétho : buta, tak bisa melihat
céthok : salah satu peralatan tukang sendok untuk campuran semen
cethot : cubit besar
céthul : nama ikan kecil
ciblèk : nama burung; anak perempuan yang menjadi pelacur
ciblon : bermain air; variasi dalam menabuh gamelan Jawa
cibuk : gayung, alat berenang
cicil : angsur
cicip : merasai
cidhuk : gayung, mengambil air dengan gayung
cidra : curi; culik; tidak menepati janji, kianat, bohong, tipu
cihna : tanda, lambang
cikal : calon, bibit kelapa
cikal bakal : awal mula, pemula; pelopor, perintis
cikar : gerobak, pedati
cikat : cepat, gesit, segera
cikrak : tempat sampah dari anyaman bambu
cikrukan : bungkuk, merunduk, tua bangka
cilaka : celaka, malang
cili guthi : kecil
cilik : kecil
cilum : menyelam
cimèng : sebutan untuk jenis narkoba
cimit-cimit : mengambil dengan cara sedikit-sedikit karena jijik
cimplik : lampu kecil, pelita
cincin : cincin, perhiasan jari
cindhé : cindai, kain pengikat pinggang perempuan
cindhil : anak tikus
cingak : terkejut karena heran, kecele
cingkrang : celana kurang panjang menurut ukuran normalnya
cintaka : pemikiran, angan-angan
cintantya : cantik, indah
cinthaka : bilahi, azab
cintra : cela, celaka
cintraka : celaka, musibah
cintya : indah, cantik
ciprat : percik
cipta : cipta, buat
cipta ripta : ciptaan, buatan
cirak : jenis permainan anak tradisional
ciri : ciri-ciri; identitas; cela
ciri wanci : hal mengenai keburukan, titik celanya
cis : tombak kecil
cita : cita-cita
cithak : cetak
citho : buta, tak melihat
citra : citra; gambar, tulisan, lukisan
citrakara : tukang lukis
citraléka : lukisan, gambaran
ciyu : minuman keras
ciyut : sempit, kecil, rapat
clandhakan : suka memegang barang milik orang lain tanpa ijin
clekit : perasaan seperti dicubit atau digigit semut
climèn : kecil-kecilan, sederhana
clingus : pemalu, tidak percaya diri
clomètan : berteriak tak beraturan/bersahutan, ngomong sembarangan
cluluk : tiba-tiba berkata, nyeletuk
clunthang : jenis gending
clurit : sejenis sabit, senjata tajam
clurut : sejenis tikus kecil dengan bau tak sedap
cluthak : suka mencuri makanan (untuk hewan, terutama kucing); mau makan apa saja
coba : coba
coban : cobaan; ujian hidup
cobèk : cobek, alat untuk menggilas sambal dan bumbu
cobi : coba, permisi
cocak : burung cucak
cocak rawa : burung cucak rawa
cocok : sesuai
cocoméyo : tidak memahami tata krama
cocot : mulut (kasar)
codaka : cundaka, utusan
codhot : kelelawar; jenis binatang pemakan buah
codya : cacat, cela
cohung : burung merak
cokèkan : jenis seni tradisional
coklat : warna coklat; jenis buah
cokot : gigit
colok : penerangan, obor
colong : curi, maling
colong jupuk : hal ambil mengambil, pencurian
comot : mengambil secara acak
condra : rembulan
condra kanta : warna-warni, bulan
condra sengkala : sengkalan (sandi rahasia) tahun bulan
condré : jenis keris, senjata
congat : menjorok, muncul
conggah : mampu, sanggup
congkrah : berselisih, bersitegang; tidak rukun
congkrang : sesak, kurang panjang
conglok : juru sandi, pengintai
congok : penyerta, pengiring, perantara
congor : hidung binatang berkaki empat, mulut binatang (kasar)
conthang : dicuntang, dicentang
conthèng : coret silang
conthok : lengan baju (keprabon) yang besar
conthong : mulut; wadah berbentuk kerucut
conti : dihalang-halangi
conto : contoh, teladan, misal
coplok : tanggal
copot : tanggal, cabut, lepas
cora : penjahat, pencuri, orang jahil
corah : sela, renggang, senggang
corak : corak, gaya, model
cora-pracoré : orang jahat, durhaka
coré : penjahat, orang hina, berperilaku buruk
corèk : coret, gores
coro : kecoa, coro
cotha : berkain separu untuk sabuk
cothé sisip, sarung
cotho : buntung, tak beruntung, tidak kebagian; repot karena ditinggalkan; kehilangan andalan
cowèk : cobek
cowong : pucat, lesu
crah : bercerai; saling bermusuhan
crakèn : bahan jamu, bahan obat-obatan
craki : pelit; penjual bahan jamu, pedagang bahan obat
crancang : tampar, tali
crigan : wadah keris di pinggang
cripu : alas kaki, sandal
crita : bercerita
criwis : banyak bicara, cerewet
criyos : kata, cerita
cubles : menusuk dengan benda runcing
cubluk : bodoh
cubung : kecubung, jenis bunga
cucah : menjemukan, membosankan
cucak : jenis burung
cucakrawa : burung cucakrawa
cucal : kulit, belulang
cuci : cuci, membersihkan
cucud : lucu, humor, jenaka
cucuh : caci; bertempur
cucuk : paruh
cucuk besi : jenis burung; catut yang besar
cucuk dhandhang : alat untuk membelah batu, kayu
cucul : melepas; membayar
cucup : hisap, sedot
cucur : jenis kue; burung kedasih
cudaka : duta, utusan
cugar : gagal, batal
cuget : cepat marah, putus asa
cugetan : mudah putus asa, kecil hati
cukil : congkel, cungkil
cukit : congkel, cungkil
cukit dulit : anak tiga laki-laki semua
cukup : cukup, terpenuhi
cukur : cukur, pangkas rambut
cula : jorok, buruk
cul-culan : tanpa kontrol, tanpa kendali, tanpa pengawasan
culek : mencolok mata
culik : diambil sebelum matang; culik, curi
culika : licik
culub : masuk ke dalam air
cumanthaka : lancang, sok berani
cumbana : bercinta
cumbu : jinak; mengoceh; cumbu rayu
cumi : cuma, hanya, semata-mata
cumleng : sakit kepala
cumpèn : kurang, jauh dari cukup; terbatas
cumpet : tutup, sumbat
cumpi : terbatas, tertentu
cumpleng : memekakkan telinga
cumplung : tengkorak, kelapa muda yang rontok karena gagal tumbuh, berlubang
cundaka : utusan, suruhan
cundha : ujung, hilir
cundhamani : panah api
cundhang : kalah
cundhit : alat untuk mencari ikan
cundhuk : cocok, setuju, ketemu; tusuk sanggul
cundhuk laris : pelaris, memotong harga
cundhuk mentul : perhiasan untuk pengantin
cundrik : keris kecil; sejenis pisau kecil, biasanya untuk senjata wanita jaman dulu
cunduk : tusuk
cunéya : perahu, kapal kecil
cungkup : atap makam; atap pelindung batu nisan
cunthang : jenis takaran beras
cunthel : putus, patah
cupak : tampar, pukul, tendang
cupar : lancang, campur tangan; pelit
cupet : pendek, kurang panjang
cupet ati : mudah marah
cupet budi : tidak mau mengejar nilai-nilai kebajikan
cupet lelakon : cita-citanya tidak tercapai
cupet nalar : pendek akal, kecil hati
cupet pengandel : tidak mudah percaya
cuplak : cabut; penyakit kulit
cupu : wadah kecil, biasanya untuk menyimpan perhiasan
curak : tahi telinga
curang : licik, culas
curek : kotoran telinga
cures : habis/tertumpas; mati
curiga : keris, pusaka
curing : sabit, pisau
curma : sirna, hancur
curnita : lebur, hancur
curung : setandan pisang, serangkai pisang
curut : jenis tikus bermoncong runcing
cuthak : punggawa, wedana
cuthik : tongkat penunjuk/potongan dahan
cuwa : kecewa, menyesal
cuwil : mengambil sebagian kecil; terkoyak, terpotong, pecah sedikit di bagian tepi
cuwol : cubitan yang besar

[< Glosarium B] , [Glosarium D >]

Advertisements