Glosarium B

[ Kembali ke Glosarium ]

Arti kata awalan “B” ;
bab : bab, hal, mengenai
babad : cerita sejarah; membabat
babagan : tentang
babah : terserah; biar
babahan : permulaan; lubang
babahan hawa sanga : sembilan lubang pada tubuh manusia (dua mata, dua telinga, dua lubang hidung, mulut, anus dan kelamin)
babak-bundhas : babak-belur
babal : putik buah nangka, buah nangka yang masih bayi
babanten : korban
babar : beber, urai; lahir, melahirkan; menjadi banyak
babar blas : tidak sama sekali
babar pisan : tidak sama sekali
babaran : bersalin, melahirkan
babarji : tidak sama sekali
babasan : peribahasa
babat : tebang, tebas; bagian dalam usus sapi
babi : babi
babit : mengayunkan benda dengan menahan ujungnya
bablas : terus, lewat
babo : kata-kata tantangan
babon : induk, induk ayam
babrag : puber
babragan : dipan besar
babrak : tambah lebar; menular ke mana-mana
babu : pengasuh, pembantu
babut : permadani, karpet; cabut
bacem : peram; dimasak dengan bumbu tertentu; makan yang diasamkan
bacin : bau bangkai
bacira : tanah lapang
bacok : berkelahi dengan senjata tajam
bacut : lanjut, masuk,
badal : wakil, ganti
badan : tubuh, raga; lembaga
badan alus : badan halus, jiwa
badaniah : bersifat badan
badha : sama, seimbang
badhama : golok, parang
badhar : terbongkar, ketahuan
badhaya : bedaya, tari
badhé : akan
badhér : nama ikan
badhe’ : menebak
badheg : bau busuk
badhèk : air tapai
badhik : keris kecil
badhong : mahkota
badhug : tembok rendah untuk meletakkan sesuatu
badhut : pelawak
badra : bahagia, budi; bulan
baga : rahim, kandungan
bagas : sehat, kuat
bagas waras : sehat, kuat
bagaskara : matahari
bagaspati : matahari
bagawan : resi, pendita
bagé : selamat, salam
bagel : lempar, tendang
bagong : nama wayang punakawan
bagongan : jenis bahasa di kraton yogyakarta
bagowong : gerhana total
bagus : tampan, ganteng, baik
bagya : bahagia, suka
baha : sungai, kali
bahak : perampok, penjahat
bahan : bahan, asal
bahar : laut, samudra
baharu : baru, sedang
bahas : bahas, runding
bahasa : bahasa
bahni : api
bahning : api
bahu : 100 m2; bahu; tenaga
bahureksa : penguasa
bahusasra : seribu tangan
baita : perahu, kapal
bajag : perampok, pembajak
bajang : kerdil, kecil
bajang kèrèk : jenis belalang kecil
bajang ratu : gapura belah dua
bajigur : sejenis minuman pengahangat badan
bajing : tupai
bajing loncat : tupai loncat; perampok
bajingan : penjahat, kurang ajar
bajo : perampok, pembajak
bajobarat : pasukan raksasa yang jahat
bajra : halilintar, guntur, petir
bajug : nakal, kurang ajar
bajul : buaya
bajul pethak : buaya putih
bak : bak, tempat air; mbak
bakal : bibit, akan
bakar : bakar
bakda : setelah
baki : nampan
bakiyak : sandal, terompah, alas kaki bahannya dari kayu
baksya : banyak akal, kreatif
bakta : bawa
bakti : bakti, patuh
baku : baku, pokok
baku karang : pemilik pekarangan, lahan
baku omah : berumah tangga
baku tembak : saling menembak
bakuh : kuat, gagah, perkasa
bakul : penjual, pedagang
bakung : bunga bakung
bal : bola
bala : teman, pengikut
bala srèwu : jenis ilmu kadigjayan, ajian
balabag : papan, jenis tembang
balabak : jenis tembang
balabar : banjir, menggenang
balad : kerja bakti, gotong royong, gugur gunung
baladewa : nama tokoh wayang raja mandura; daun pohon randu
baladika : komandan, kepala pasukan
baladupak : anak buah
balak : tolak, tampik
balakosawa : pasukan darat
balakrama : para priyayi
balakuswa : pakaian
balang : lempar
balap : pacu, lomba
balapecah : barang pecah-belah
balawan : kokoh, sentosa
bal-balan : sepak bola
balé : balai, rumah
balé désa : balai desa
balé kambang : rumah di tengah kolam
balé omah : rumah tangga
balé pomahan : perumahan
baléla : memberontak, membangkang
baleman : bale apa, nyala api
balèn : rujuk
bali : pulang, kembali; sejenis sayur kuah
balik : kembali, sebaliknya
balila : mogok, berontak
balitar : tembaga
balo : mentah, belum matang
baloh : alat mencari ikan
balung : tulang
balung pisah : persaudaraan yang telah tercerai-berai
balwana : akar
bam : gigi geraham
bamata : gajah
bamba : bara
bamban : permulaan pekerjaan; diulang; dimulai lagi
bambang : satria, jejaka
bambet : bambu
bambon : rumah madat
bambu : bambu, nama pohon
ban : ban
bana : panah; hutan
bana rawa : sawah rendah
banar : luas, lapang, lebar
banaspati : hantu berbentuk api
banata : perahu, baita
banawi : sungai, bengawan
bancak : tempat nasi
bancakan : kenduri
bancana : bencana, halangan
bancang : dua pekerjaan dilaksanakan sekaligus
bancar : lancar
banci : nama salah satu alat tukang kayu
banda : ikat, borgol
bandakala : pemberani, pilih tanding
bandana : tali, halangan
bandar : agen besar, cukong; botoh, pengumpul taruhan dalam perjudian; pelabuhan laut
bandara : majikan; gelar bangsawan
bandawasa : kuat, perkasa, kekuatan
bandawora : nama kalung
bandayuda : perang, tempur
bandéra : bendera
bandha : harta, kekayaan
bandha bandhu : kaya harta dan banyak teman
bandha bau : modal tenaga
bandha béya : ongkos hidup
bandhan : berkoalisi, bersekutu
bandhang : cepat, besar; banjir besar
bandhawa : saudara
bandhem : palu besar; melempar dengan batu atau benda yang cukup besar
bandhem po : capung
bandhil : pelontar
bandhit : penjahat, perampok, pencoleng; durhaka
bandhol : nakal
bandhosa : keranda, peti mayat
bandhot : kambing yang sudah tua
bandhu : saudara, teman kerabat
bandhul : bandul, pemberat; ayunan
bandhung : besar; menandingi
bandhusa : keranda, peti mati
bandreng : berkelanjutan, terus-menerus
bandring : bandil
bané : suara, bunyi
banèh : lain, beda
bang : abang, merah
bangah : jenis bunga
bangal : tak mau dinasehati
bangala : bertunas, bertaruk
bangawan : bengawan, sungai besar
banger : bau busuk
banget : sangat, amat, terlalu
bangga : memberontak, melawan, membangkang, meronta
banggèl : membalik, kembali dengan cepat
banggi : beaya, ongkos
bangir : hidung mancung
bangka : mati, meninggal; setengah matang
bangkang : membangkang, memberontak, melawan
bangké : bangkai, jenazah, mayat
bangkèkan : pinggang
bangkèlan : buntalan besar
bangku : bangku
bangsa : bangsa, golongan
bangsal : ruangan, tempat, gedung
bangsat : ungkapan marah, makian
bangsawan : bangsawan, ningrat, berdarah biru; negarawan
bangun : membangun, memperbaiki; berdiri; terjaga
bangunan : rumah, gedung, pesanggrahan, dsb.
bani : keturunan, trah
banija : pedagang, saudagar
baning : kura-kura
banjang : ke lautan untuk mencari ikan
banjar : deret, jajar
banjaran : urut-urutan, kronologis
banjel : distansi, sementara
banjeng : kelihatan barisan panjang bergandengan
banjir : banjir, air bah
banjir bandang : banjir besar
banjir getih : banjir darah, perang, kerusuhan
banjur : lanjut, terus
banon : bata, batu merah
bantah : bantah
bantal : bantal; alas kepala
bantala : tanah, bumi
bantaran : pinggir sungai; jeram
bantas : nyaring, merdu
bantat : keras; kenyal
banten : kurban, tumbal
banthak : kokoh, kuat
banthan : berpangkalan
banthèng : banteng
banthèng ketaton : banteng terluka
banting : banting, lempar
bantu : bantu, tolong
banu : air
banyak : angsa
banyak angrem : nama rasi bintang
banyak dhalang : perlengkapan upacara yang berupa angsa tiruan
banyar : jenis ikan
banyol : lucu, lawak
banyon : air untuk menjerang gigi
banyu : air
banyu gégé : air mantra
banyu landa : air soda
banyu mili : suguhannya mengalir terus bermacam-macam
banyu rasa : air rasa
banyu tangi : air untuk memandikan anak
banyu tawa : air tawar, air mentah
banyu tuli : air untuk obat
banyu wara : bertapa dengan menghindari air
banyu windu : air basi
banyu wulu : air untuk wudhu
baon : sawah ladang yang sedang dikerjakan
bapa : bapak, ayah
bapa babu : ayah ibu
bapa biyung : ayah ibu
bapa paman : paman, adiknya bapak
bapak : bapak, ayah
bapang : parit; genangan air; mendepang
bapra : gapura, pintu gerbang
bar : bubar, selesai
bara : sabuk, mengadu nasib
barah : kusta
barak : tempat tinggal sementara
barakan : sebaya, seusia barang
barang : pertunjukan kesenian berkeliling
barang-barang : anak kadal
barat : angin kencang
barata : tapa, laku
baratan : sawah milik bersama
baratayuda : perang tanding keluarga barata
bareng : bersama
barèng : canang
barep : sulung
barès : terus terang, terbuka, jujur
barès kurès : terus terang sekali, jujur
bargawa : panah yang kuat
baribin : gaduh, ramai; penuh air, menggelegak
barih : tambah keras
barikan : bersama-sama
barinan : bersama-sama dengan, serempak
baring : gila, edan
baris : baris, jajar, deret
baris pendhem : barisan tersembunyi
barkah : berkah, rahmat, doa restu
barkat : berkah, rahmat
baro-baro : bubur putih dengan bubur merah ditengahnya
baron : hal yang baru
barongan : barongsai, singo barong; sekumpulan rumpun bambu
baros : barus, jenis kapur pewangi
bartis : jenis bakal baju
baru : baru
baruna : barat, dewa laut, air
barung : besar; utama; bersama, beriringan
barus : jenis kapur pewangi
barya : putri, wanita, perempuan
basa : bahasa
basa krama : bahasa halus
basa krama inggil : bahasa tinggi; basa ngoko
basagita : kata-kata indah, puisi
basah : busuk, bau tak sedap; gelar pahlawan, tanda jasa; basah, berair
basahan : kain penutup tubuh untuk mandi
basama : janji
basang : memasang, menggunakan, memakai
basanta : bulan, candra
basar : tuhan maha tahu
basarudita : syair pelipur lara
basir : bijak bestari
baskara : matahari, surya
basma : hangus, terbakar
basmara : kabasmaran; cinta, tertarik
basmi : musnah, basmi
basmi buta : punah, hilang tak berbekas
basonta : rembulan; nama tembang gedhe
basu : golongan dewa; kera
basuki : selamat, sejahtera
basundara-basundari : tanah, bumi
baswara : bersinar, bercahaya
bata : batu bata
batako : batu bata yang besar
batal : gagal, tidak jadi
batang : terka, tebak
bathang : bangkai
bathara : dewa, dewata
batharagana : mega, mendung
bathari : dewi, bidadari
bathi : laba, keuntungan
bathik : kain batik
bathil : gunting, potong
bathok : tempurung kelapa
bathok bolu : tempurung kelapa yang kecil
bathon : sekawan, sekutu
bathuk : dahi
batih : anggota keluarga
batihan : menggalang persaudaraan
batin : batin, jiwa, ruhani
batiniah : bersifat batin
batir : teman, kawan
batos : batin
batu : baterai
batu kandha : batu undak-undakan
batuk : sakit batuk; batuk kering
batuk asma : jenis sakit batuk
batur : teman, pelayan
batur tukon : budak belian
bau : bahu
baudhanyang : rangka rumah
baudhendha : berhak menghukum, mengadili
baukapiné : berat sebelah, tidak adil
baul : batal, urung
baulawéyan : cacat di pangkal lengan
baureksa : menguasai, menjaga
bausastra : kamus
bausuku : pekerja, kekuatan, tenaga
baut : pintar; trampil
bauwéda : segala pengetahuan, ilmu
bawa : kharisma, perbawa; mulai; pembukaan gending
bawa laksana : bijaksana
bawa rasa : berembug, musyawarah
bawah : bawah
bawahan : taklukan, jajahan
bawana : dunia, alam raya
bawang : bawang putih
bawang lanang : bawang berumbi tunggal
bawat : payung agung
bawèl : nyinyir
bawéra : lahan yang subur luas terbentang
bawinipun : oleh karena itu
bawur : penglihatan suram
baya : buaya; bahaya
bayan : kabayan, aparat desa bagian penerangan
bayang : tempat tidur
bayangkara : prajurit pengawal raja/presiden
bayem : bayam
bayèn : melahirkan
bayi : bayi, anak
bayu : angin, udara
bayu bajra : angin bercampur petir, nama ilmu kadigjayan
bayu putra : putra sang angin
bayu suta : anak sang angin
: urutan tahun Jawa keenam
bebada : bayi yang menendangnendang mau lahir
bebana : hadiah, ganjaran, anugrah; permintaan sebagai syarat
bebandan : tawanan, orang yang diikat
bebara : merantau, pergi mengadu nasib
bebasan : seperti; layaknya; peribahasa, perumpamaan
bebatiyan : menggalang persaudaraan
bebaya : bahaya
bebayu : otot
bebed : pakaian yang dilipat pada badan
bebedhag : berburu
bebeg : berhenti mengalir karena terbendung
bebeh : malas bekerja
bèbèk : itik
bebel : bebal, keras kepala
bebendhu : hukuman
bèbèr : bentang, urai
bebet : jarik, kain batik
bebrayan : berumah tangga, suami istri, berkeluarga
bebucal : berhajat besar
bebudhen : kepribadian
bebungah : hadiah
bebuwang : berhajat besar
becik : baik, bagus, terhormat
becus : mampu, kuasa, dapat
béda : goda; berbeda
bedaringan : tempat menyimpan beras
bedaya : tarian sakral yang menjadi ciri khas keraton
bedhag : berburu, mencari binatang
bedhag pikat : berburu burung dengan pelekat
bédhah : terbuka paksa
bedhah : sobek, robek
bedhah bumi : menggali tanah
bedhal : berontak, melawan
bedhama : senjata, alat perang
bédhang : pacar, kekasih
bedhat : rusak karena ikatannya tidak kuat; bebas, lepas
bedhati : pedati, kereta yang ditarik sapi
bedhawang : labi-labi
bedhawangan : hantu-hantuan
bedhaya : tari
bedhé : terka, tebak, duga
bedhèk : terka, tebak
bèdhèngan : pematang, petak
bedhès : jenis kera; umpatan kasar
bedhidhing : musim dingin, keringat sukar keluar
bedhigasan : tingkahnya tidak karuan; tidak bisa diam
bedhil : bedil, senapan
bedhil angin : senapan angin
bedhiyang : menghangatkan badan dengan api unggun
bedho : permainan sama, tak ada yang unggul
bedhol : cabut, bongkar
bedhol desa : pindahan orang sedesa
bedhol gendéra : maju perang, berangkat bertempur
bedhol jangkar : membongkar sauh
bédhor : tangkai panah
bedhug : gendang besar, alat bunyi tabuh di masjid
bégal : perampok, penyamun
béganandha : nama sebutan indrajit
begar : gembira, suka ria
begawan : pendita
begeblug : bencana, musibah
begegeg : berdiri tegap
begegeg mutho waton : berdiri kaku, ketakutan
begja : beruntung, bernasib baik; bahagia
begja kemayangan : untung besar, bahagia berlipat
begjan : keberuntungan
begundhal : kaki-tangan
béja : untung, bahagia
beja : beruntung
beja kemayangan : untung besar
bejan-bejan : untung-untungan
bejat : rusak
béka : meronta
bekakak : tumbal, sesaji untuk kurban
bekakas : perkakas, benda, alat
bekasakan : jenis hantu, lelembut
bekel : bekel, pamong desa, pembantu pendheta
békel : jenis permainan anak-anak
békné : barangkali
beksa : joget, tari
beksan : jogetan, tarian
bekta : bawa
bektan : barang bawaan, oleh-oleh
bekti : bakti
béla : bela, juang
béla pati : membela kematian orang lain
béla sungkawa : melayat, berduka cita
béla tampa : ikut menerima
belah : belah, pecah
belah banten : baju belah dada
belah kedaton : gigi renggang
belang : loreng, coreng
belang buntal : coreng-moreng, rupa tak karuan
belèh : sembelih, potong
belèk : retas, sembelih; tembelek, tahi ayam
bèlèk : kotoran mata
belèk : iris sepanjang garis tengah
belik : sumber air
beling : kaca
beluk : panggil, memanggil; jenis hama padi
bèn : biar
bena : banjir
benang : benang
benang kelos : jenis benang yang sudah di plintir
benang mas : benang berwarna emas
benawi : bengawan, sungai besar
bencah : membelah, mengupas
béncak : garu yang tidak ditarik lembu, sapi
bencèl : rompal sedikit pada bagian pinggir atau luarnya
bèncèng : penceng, miring
bèncèng cèwèng : hal ikhwal, seluk beluk
bencil : tipu muslihat
béncong : banci
bendana : tabiat buruk
bendara : tuan, majikan; gelar kebangsawanan
bendéra : bendera
bendha : kluwih, buah kluwih
bendhé : gong kecil
bendhéga : teman melarikan diri
bendhel : ikatan
bendho :pisau besar
bendhol : bengkak
bendhosa : keranda, peti mayat
bendhuk : celeng
bèndi : dokar, pedati
béndra : terkagum-kagum, bersenang-senang
bendu : hukuman, kutukan
bendung : bendung, cegah
béné : biar saja, baru saja
benèh : mengerti, tahu, pintar
bener : benar, betul, tepat
bengen : dahulu; dulu
bengep : sembab, lebam di wajah
bengi : malam
bengkah : retak
bengkak : ikatan, seikat
bengkok : tanah yang hak garapnya diberikan kepada lurah sebagai bagian dari fasilitas jabatan
bengkong : bengkok
benik : kancing baju
bening : bening, bersih; jernih
bénjing : besok, nanti, kelak
bénjo : bengkak, membesar
benjut : memar, menjadi empuk karena tekanan/hantaman
bentar : panas
bentayangan : melayang-layang, ke sana ke mari
bènten : beda
bèntèng : benteng
benthak : luas, lapang
benthang : mencari jalan pintas, menerobos
bentheng : sabuk
benthèt : retak
benthik : bentur, bertengkar, berselisih; jenis mainan anak tradisional
benthong : kayu pemukul dalam permainan benthik
bentil : kecil, bakal buah yang masih kecil
benting : sabuk
bentur : tumbur
bentus : tumbur, terantuk
bèr : penuh, kaya,
bèr budi bawa leksana : penuh kearifan dan kebijaksanaan
bérag : tuntas, mumpuni, menguasai
berah : buruh, budak, pelayan
berak : gembira; rumah penyaringan orang sakit
bérak : buang air besar
berakberèk : berteriak-teriak
bérama : indah, mengagumkan
bérang : parang besar, pisau yang tebal dan besar
beras : beras, kupasan padi
beras kencur : jenis minuman beras tumbuk halus dicampur kencur
beras kuning : beras berwarna kuning
beras melik : beras hitam
berat : berat, sulit
bérat : dibersihkan, dihilangkan
bérawa : gagah perkasa, menakutkan
bercak : bercak-bercak, noda
berci : kain yang halus agak temerawang
bercuh : campur baur, jorok
berduwin : anggur asli
béré : terlantur-lantur
berem : lunak dalamnya
bèrèng : luka di sudut bibir
bèrès : beres, selesai
berèt : tergores
bergada : satuan pasukan
bergagah : bersikap gagah, perwira
bergandang : menarik, menggelandang
bergas : sehat, tangkas
berhala : masalah besar
beri : burung garuda
bèri : jenis gong
bèri-bèri : jenis penyakit
berik : menyeruduk dengan tanduk
berit : jenis tikus
beritan : bagian belakang
berkah : berkat, rahma, anugrah
berkakas : perkakas
berkasakan : hantu, lelembut
berkat : berkah
bèrlin : besi putih seperti perak
berod : meronta, mengeluh
bersat : kacau, berceceran
bersih : bersih, baik
bersih désa : upacara selamatan bersih desa
bersihan : tempat menyimpan barang kecantikan
beruh : entah, tidak tahu
beruk : tempurung untuk takaran; sejenis kera
besa : tari-tari
besaja : sederhana, bersahaja
besalèn : bengkel, tukang besi
bésan : orang tua dari menantu
besan : tari-tarian, jogetan
besaos : sederhana, bersahaja
besar : besar, raya, agung, unggul; nama bulan Jawa ke-12
besaran : pohon murbei; hari raya idul kurban (bulan Besar)
bèsèk : jenis wadah yang terbuat dari anyaman bambu
besem : bakar
bèsèr : sebentar-sebentar kencing
besèt : sayat
besi : besi; pohon besi
besik : membersihkan rumput, menyiangi
beskap : jenis pakaian
beslit : piagam, surat keputusan
besmi : basmi, bakar, musnah
besta : borgol, ikat
bestru : jenis pohon
bestu : sudah pasti, tentu, nyata
bésuk : besok, nanti; bersih, rapi
bésuk-bésuk : nanti-nanti, suatu saat
bésuk manèh : besok pagi
besung : tak bersedia, tak sanggup
besur : keras kepala, tekad
besura : bosan, jenuh
besus : suka dandan, selalu rapi; pandai; trampil
besusu : mengkuwang
besut : halus, rapi
bet : logo di saku
beta : bawa
betah : butuh; betah; enggan pergi
betamal : nyata, bukti
betèk : bekas tapak kaki
bètèng : benteng
bethara-bethari : dewa-dewi
bethat : bersisir
bethèk : pintu pagar
beton : biji buah nangka; biji kluwih; struktur bangunan dengan rangka semen, pasir, besi dan bebatuan
betutu : ingkung ayam
betuwah : pusaka, azimat
bewah : menyumbang, membantu
béya : beaya, ongkos
bibi : bibi, istri paman
bibis : jenis tanaman; jenis hewan anjing
bibisan : jenis tumbuhan
bibisana : bijaksana
bibit : benih, bibit
bicanten : berbicara, berkata
bicara : wicara, bicara
bidhawa : triwikrama
bidho : jenis burung elang
bidhung : godha, sik
bijaksana : bijaksana, arif
bijig : menanduk, menyeruduk
bijil : buta sebelah mata
biksa : hukum
biksama : paksa
biksma : kopiah
biksu : pertapa
biku : biksu, pendita
bikut : sibuk, repot
bilahi : celaka, halangan
bilai : celaka, halangan
bilawani : melawan, memusuhi
biler : tidur
bilih : bila, apabila
bilulung : saling mencari pertolongan
bima : nama wayang pandawa; seram, dahsyat
bima sekti : jenis gugusan bintang
bimana : congkak, sombong
bimantra : puja mantra
bimata : bijaksana
bimba : arca, patung, lukisan
bina : bangun, indah
binarung : seiring; diiringi
bincil : ramai; anak katak
bindheng : sengau
bindi : gada, alat pemukul
bindiwala : jenis tombak
bingar : berseri-seri, suka cita
binggel : gelang kaki
bingget : tanda dikulit akbiat jepitan atau lilitan yang ketat
bingkas : selesai, rampung
bingung : bingung, pikiran goyah
bini : istri
bintang : bintang
binting : benteng, pagar pelindung
bintit : balut, kain penutup yang diikat
bintu : biru, nila
bintul : bentol kecil kemerahan pada kulit
bintulu : poleng, ceplok
birahi : gejolak asmara
birama : indah, berirama
birat : musnah, hilang
birawa : dahsyat, mengagumkan
biring : jenis tombak
biru : biru, nila
bisa : bisa, dapat
bisala : lebar
bisana : susah, gundah
bisatya : amat, sangat
biséka : penobatan, penghormatan, gelar
bisik : nama, gelar, julukan
bisikan : penanaman, julukan, sebutan
bisit : bisa, dapat, boleh
bisu : bisu, tidak dapat bicara
bisuwa : sesaji
bita : takut, kuatir, cemas
bithi : tonjok, tinju, pukul
biting : tusuk lidi
biwada : hormat, mulia
biwara : laporan, berita, kabar
biya : beaya, ongkos, upah
biyada : abdi perempuan di kerajaan, pelayan perempuan
biyak (di-) : dibuka
biyang : ibu, induk
biyasa : biasa
biyèn : dahulu, lampau, silam
biyet : lebat sekali buahnya
biyung : ibu, induk
blaba : pemurah, dermawan, suka membantu
blabak : papan kayu
blabar : gelanggang, tempat, medan
blabar kawat : tempat bertanding, medan laga
blacan : jenis harimau
blaka : berterus terang
blaka suta : terus terang, jujur
blakrak : bepergian tanpa ada manfaatnya
blalak-blalak : mata yang lincah; membeliak
blanak : jenis ikan
blandar : tiang penyangga atap
blandaran : pacuan, perlombaan, permainan
blandhong : tukang menebang kayu
blangkemen : tidak bisa bicara mendadak dan sesaat
blarak : daun kelapa kering
blarat : pergi cepat-cepat, keluar lari
blasuk : keblasuk; tersesat
blatèr : ramah; mudah bergaul
blathok : beliung
blawu : kelabu kebiruan
bledhèg : halilintar, petir, guruh, guntur
bledhèh : terbuka kancingnya
blèdru : salah pilih; tertukar karena mirip
bledug : debu, asap; anak gajah
bleketépé : dinding dari anyaman daun kelapa
bleketupuk : jenis burung
blekok : jenis burung bangau
bléncong : lampu untuk pergelaran wayang
blendhung : makanan dari jagung direbus ditambah parutan kelapa
bléndrang : sisa masakan bersantan yeng sudah dipanaskan berkali-kali
blereng : tidak nampak jelas; kabur pada mata
bleret : redup
bléro : tidak nyaring
blesek : membenamkan ke dalam tumpukan
blibar : manggis muda
bligo : jenis buah labu
bligon : keturunan dari dua jenis yang berbeda
blilu : bebal, bodoh
blimbing : buah belimbing
blimbing wuluh : buah blimbing yang rasanya kecut
blinger : tersesat, keliru
blirik : bergaris-garis; berbintik kecil
bloloken : silau
blondho : endapan yang dihasilkan dalam pembuatan minyak kelapa
blondhot : ingkar janji, tidak tertib
blonyoh : labur, ulas
blorok : bulu ayam yang berwarna hitam dan putih
bludak : tumpah
bludru : jenis kain
bluluk : buah kelapa yang masih sebesar telur
blumbang : empang, kolam
blusak-blusuk : keluar masuk kampung
blusuk : nyungsep
blusukan : keluar masuk kampung
bobok : kulit makanan gorengan; obat luar herbal tradisional
bobokan : tetabuhan, gamelan
bobol : jebol, bedah
bobot : berat, beban; kualitas
bobot timbang : persamaan mutu, perbandingan kualitas
bobrok : remuk, hancur, berantakan, rusak
bocah : anak-anak
bocor : bocor, pecah
bodhag : bakul yang besar
bodho : bodoh, tolol, dungu
bodhol : pecah, bedah, bocor
bodong : pusar yang menonjol keluar
boga : makanan; pangan
bogang : tidak utuh, banyak jarak, jarang-jarang
bogol : tipu muslihat, perdaya, rayuan gombal
bogor : pohon siwalan
boja : suguhan, hidangan, makanan, menu
boja krama : pesta, bersenang-senang dengan makan-minum
bojana : pesta, bergembira ria dengan makan minum
bojo : suami istri
bokong : pantat
bokor : mangkuk besar
bol : bul, tempayan, jenis gerabah
bolong : lubang
bolot : kotoran kulit
boma : gagah, dahsyat
bomantara : angkasa, dirgantara
bombang : tirai, penghalang, sekat
bombong : membesarkan hati
bombong ati : berbesar hati, semangat
bombrong : seadanya, tidak berhias
bonang : alat musik pukul, bagian dari gamelan
bondhan : menari, berjoget
bong : makam tionghoa; tukang khitan; bakar, obong
bonggan : salah sendiri, tak berpikir panjang
bongsor : subur, gemuk, gendut
boreh : barang/surat berharga sebagai jaminan, agunan, untuk berhutang
borok : luka lama; penyakit kulit di kepala
boros : suka menghabiskan uang, suka belanja
bosen : bosan
bosok : busuk
bot : berat, beban
bot répot : beban hidup, kesulitan
boten : tidak
bothak : bagian dari kepala yang tidak di tumbuhi rambut
bothok : nama sejenis masakan sayur
botrawi : balumbang, air dalam telaga
boya : tidak, jangan
boyok : pinggang
boyong : pindah
bra : sinar, cahaya; raja
brabadan : berjualan kebutuhan sehari-hari, pedagang kelontong
brabah : ramai, gegap gempita
brabak : mau menangis, berubah merah pada wajah
brabas : meresap, merembas
brabat : melintas dengan cepat, berjalan lintas
brahala : patung; raksasa sebesar gunung
brahat : hajat, perhelatan, kenduri
brahma : dewa brahma
brahmacari : calon pendita, brahmana
brahman : pendita, resi, biksu
brahmana : pendita, resi, biksu
brahmani : pendita wanita, resi putri
brahmarsi : dewa
brahwa : bara api
braja : angin topan, angin ribut
brajamuka : gajah
brakatha : laron, jenis hewan beterbangan
brakithi : semut
brama : api, nyala
bramacorah : pencoleng, penjahat
bramantya : marah; semangat, gigih
bramara : lebah, kumbang
brambang : bawang merah
braminta : sedih, gundah
bramita : sedih, gundah
brana : harta, kekayaan
brandhal : perampok, pengacau
brangas : mudah marah
branggah : besar, dhasyat
brangkang : merangkak
brangsang : gerah, panas
brangta : asmara, cinta
branjangan : jenis burung
branta : asmara, cinta
brantamara : asmara
branyak : genit, gesit
brasak : kasar, keras
brasat : lari, bebas, lepas
brastha : basmi, berantas; tumpas
brata : bertapa, semedi, setia
bratastuti : sembah, penyembahan
bratawali : jenis tumbuhan yang pahit sekali berguna untuk obat keluarga
bratayuda : perang keluarga barata
brati : keturunan itik dan angsa
brawala : berselisih, bertengkar, cekcok
brawuk : mengaku barang milik orang lain
brayan : berumah tangga, suami istri
brayat : keluarga, satu rumah
bregada : regu, satuan pasukan
bregas : sehat, trengginas
brèh : pemurah, suka memberi
brekasakan : jenis makhluk halus
bremana-bremani : pendita, resi, biksu
bremantya : marah, semangat, gigih
bremara : lebah, kumbang
brengga rowa : kaya harta dan saudara
brengkal : membalik timbunan
brengos : kumis
bresih : bersih, tidak ada sampah
bresih désa : hajat orang sedesa membersihkan desa dan syukuran
bresihan : tempat menyimpan alat kecantikan
bretya : prajurit, tentara
bréwok : bercambang
brèwu : kaya raya, banyak harta
bribin : brisik, gaduh; ramai, menggelegak
bricik : dengki, iri
brindhil : habis jarena dicabuti
brintik : rambut keriting, ikal
bris : bulu kuda
brobos : masuk melalui celah atau kolong
brodhol : terlepas ikatannya
brojol : keluar sebelum waktunya; keluar dari bungkusan
brokoh : kenduri untuk anak
brondong : jagung bakar
bronggal : bongkah
brongkos : nama masakan
brongsong : bungkus, tutup; penutup mulut sapi agar tidak bisa makan sewaktu dipakai membajak sawah; membungkus buah-buahan di pohonnya supaya tidak diserang ulat
brongta : sedih, susah
brosot : keluar, lepas
brubuh : pertempuran dahsyat, perang amuk-amukan
brudhul : keluar berama-ramai, berbarengan
brukut : terbungkus rapat
brungut : muncul, timbul, tampak lagi
brunjung : atap joglo yang bagian atas
brutu : tunggir ayam; kelenjar lemak pada unggas letaknya di atas dubur
bruwet : ruwet, berbelit-belit
bubak : muka, mulai
bubak kawah : peralatan untuk upacara pengantin
bubar : selesai, rampung
bubar lahan : sia-sia, mubadzir
bubar siji bubar kabeh : bubar satu bubar semua, tekad bersatu padu
bubat : rambut kuda
bubrah : rusak
bubuk : serbuk; bubuk, tidur untuk anak-anak
bubul : semacam bisul di telapak kaki
bubur : bubur, nasi yang lembut
bubut : cabut, tarik; jenis burung
bucal : buang, lempar
bucik : luka di kulit
buda : agama budha; hari rabu
buda cemengan : hari rabu wage
budaya : budaya, budi daya, buah akal budi, adat
budhal : berangkat pergi
budheg : tuli, pekak
budheng : kera hitam
budhug : jenis penyakit kusta; lempar, buang
budhur : bengkak karena keracunan
budi : akal budi
budi arda : hasrat, nafsu
budi daya : usaha, upaya, ikhtiar
budiman : berbudi luhur
budya : norma, hukum
buhaya : buaya
buja : bahu, tangan
bujaga : ular
bujakrama : perjamuan, pesta makan
bujana : makan-makan, pesta pora; hidangan
bujangga : pujangga, ahli sastra, pengarang ulung; ular
bujanggapuspa : nagasari
bujangkara : gelang
bujel : tumpul, tidak lancip
bujeng : kejar, buru
bujil : kecil terus, tidak dapat tambah besar
bujuk : rayu, tipu muslihat
bujul : bajak, mengolah tanah
bujung : kejar, buru
buka : buka, membuka; makan untuk buka puasa; mengawali gamelan
bukak : buka, membuka
bukak klambu : buka kelambu; upacara pada pernikahan
bukak kunci : uang muka
bukakundha : mahkota; bukakundur
bukasari : mahkota
bukasri : kopiah, peci
bukti : bukti, nyata; makanan
bukung : ekor terpenggal, terpotong
bukur : kerang, siput, bekicot
bul : gerabah, jembangan
bulak : daerah terbuka, padang; pudar warnanya
bulan : bulan, candra
bulu : jenis pohon
bulu bekti : upeti, persembahan
bulu-bulu : jenis jambu
buluken : berjamur, kotor sekali
bulus : kura-kura, labi-labi
bumandhala : jagat, bumi, dunia, alam
bumbu : bumbu, rempah-rempah, penyedap
bumbung : potongan bambu seruas, tabung
bumi : tanah, alam, dunia
bumintara : negara, kerajaan
bumitala : dasar bumi, alas tanah
bumpet : mampet, buntu, tidak tembus; tersumbat
bun : embun, bintik-bintik air
buncang : lempar, hempas
buncis : jenis sayur, buncis
buncit : bontot, bungsu
bunder : bundar, bulat
bundhel : ujungnya membulat
bundhet : kusut, luyuh; diberi ikatan mati pada ujungnya
bung : rebung
bungah : senang, bahagia, gembira, suka cita
bunggan : salah sendiri, tidak perduli
bungis : moncong babi hutan
bungkem : diam; tidak mau mengatakan apa-apa
bungkik : kerdil
bungkil : ampas minyak kacang
bungkuk : bungkuk, mencekung, tidak tegap
bungkus : bungkus
bunglon : bunglon, hewan yang bisa berubah-rubah warna kulit
bungur : nama tanaman
buntala : bumi, tanah, jagat
buntar : alas batang tombak; paling ujung
buntas : selesai, tamat, tuntas
buntat : belakang
buntel : bungkus, sampul
buntet : buntu; tidak berongga
buntil : masakan terbuat dari kelapa muda, ikan teri dan daun keladi sebagai pembungkus
buntu : buntu, tertutup, tidak tembus
buntung : hilang; patah bagian ujungnya; tidak beruntung, rugi; terpotong
buntut : ekor
buntut urang : rambut di tengkuk, leher belakang
bupati : bupati, penguasa daerah
burek : legap
bureng : tidak jelas terlihat
buri : belakang, nanti
burik : bopeng
buritan : belakang
buru : kejar, tangkap
buruh : buruh, pegawai, kuli
buruh sawah : buruh penggarap sawah
buruh tani : buruh penggarap sawah
busana : pakaian, busana
busu : jun yang tertutup
busuk : bisu, dungu, tuli; orang miskin, jembel, bodoh
busung lapar : sejenis sakit kurang vitamin yang ditimbulkan akibat kelaparan yang berkepanjangan
buta : raksasa
buteng : nafsu, marah
buthak : botak
buthek : keruh, tidak jernih pada air
buthuk : membusuk pada ikan
buthung : ekor, buntut
butuh : butuh, perlu
butut : jelek karena sudah dimakan umur
buwana : dunia, jagat
buwang : buang
buwara : mengembara, merantau
buwaya : buaya
buwuh : menyumbang biasanya pada hajatan
buya : kejar, buru
buyar : cerai-berai, kacau
buyuk : pohon nipah
buyung : tempayan, jambangan
buyut : piut, cicit
buyuten : bagian tubuhnya bergerak-gerak tidak terkendali karena ketuaan

[< Glosarium A] , [Glosarium C >]

Advertisements